Atzo Nicolaï – President DSM Nederland

Editie: Januari-Februari 2015 | Tekst: | Fotografie: Alf Mertens

In een zijvleugel van het imposante kantoorpand van DSM Nederland ontmoeten we Atzo Nicolaï, directeur van het bedrijf. Hij heeft een indrukwekkend cv, al noemt hij het zelf een chaotisch zooitje. Zijn carrière bestaat uit uiteenlopende functies die elkaar raken in zijn gevoel voor maatschappelijk belang. Maar hoe heeft Nicolaï deze weg naar succes afgelegd?

Atzo Nicolaï

Atzo Nicolaï
  • Organisatie: DSM
  • 2011 - heden: President DSM Nederland
  • 2006 - 2011: lid Tweede Kamer
  • 2006 - 2007: Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
  • 2003 - 2006: lid Tweede Kamer
  • 2002 - 2006: Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
  • 1998 - 2002: lid Tweede Kamer
  • 1997 - 1998: parttime projectleider politieke uitgangspunten, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
  • 1995 - 1998: algemeen secretaris Raad voor Cultuur
  • 1994 - 1995: interim-manager van de fusie van de Mediaraad, Raad voor het Cultuurbeheer, Raad voor de Kunst en Raad van Advies voor Bibliotheekwezen en Informatieverzorging
  • 1990 - 1995: algemeen secretaris Raad voor de Kunst
  • 1988 - 1990: hoofd stafbureau Kunsten
  • 1987 - 1988: stafmedewerker directie Kunsten
  • 1986 - 1987: student assistent

'‘DSM verdient geld met goed doen’'

Atzo Nicolaï is sinds drieënhalf jaar trots directeur van DSM in Nederland. Wereldwijd werken er maar liefst 24.500 mensen bij deze multinational waarvan ongeveer een kwart in Nederland. DSM is voortgekomen uit de voormalige Nederlandse Staatsmijnen. Vanwege de maatschappelijke functie die het bedrijf draagt, wordt DSM ook wel ingevuld met de woorden ‘Doing Something Meaningfull’. Zo is Nicolaï niet alleen verantwoordelijk voor de ruim 5000 medewerkers van DSM in Nederland maar bijvoorbeeld ook voor het Chemelot Industriegebied langs de A2 richting Maastricht, en wordt hij ook naar voren geschoven wanneer het gaat om de maatschappelijke discussie rondom DSM en om de rol van het bedrijf in de Nederlandse economie. “Maatschappelijk gezien is mijn huidige functie helemaal niet zo’n gekke stap vanuit de politiek”, vertelt de oud-minister van Europese zaken. “Een bedrijf van deze omvang heeft grote macht en dat gaat gepaard met grote verantwoordelijkheid. Die reikt verder dan het bedrijf alleen.”

Trage start

Nicolaï heeft een indrukwekkend cv, maar was op zijn middelbare school nog geen hoogvlieger. Hij bleef zelfs twee keer zitten! “Er bestond bij mij thuis geen cultuur van hoge cijfers halen. Ik heb nooit druk gevoeld om me aan een bepaald stramien te houden, zolang ik maar ambitie had om m’n best te doen voor dingen die ik leuk vond. Ik heb van huis uit een brede interesse meegekregen in bijvoorbeeld kunst, cultuur, natuur en politiek.
Die interesse kon ik volop inzetten toen ik een studierichting mocht kiezen en het op mijn eigen manier mocht doen. Vanaf dat moment kwam er eigenlijk pas vaart in mijn opleiding. Ik koos plat gezegd Politicologie voor de lol, omdat het me vooral heel leuk leek, en Rechten voor later, omdat je daar altijd wat aan hebt. De combinatie bleek vooral interessant,want Rechten is heel feitelijk en Politicologie zet je aan het denken.”

Vrijheid van studentenleven

De maatschappelijke druk was volgens Nicolaï in zijn tijd minder hoog dan nu. Hij ging op z’n twintigste studeren en was pas op z’n zevenentwintigste klaar. Niemand keek daar van op. “Ik deed twee studies, waarvan één in oude stijl in vijf jaar, dus wat dat betreft waren die zeven jaar best snel. Het was een luxe dat ik er zo lang over mocht doen terwijl ik van m’n vrijheid als student kon genieten. Dat is tegenwoordig wel anders. Als je nu op je zevenentwintigste afstudeert, heb je een groot probleem met het vinden van een baan, omdat je een gat hebt. Daarnaast is het nu duurder om langer dan gemiddeld in de schoolbanken te zitten. Gelukkig gaat het bij veel interessante banen ook om wat je tijdens je studietijd deed. Als je kunt laten zien dat je één of twee jaar later bent omdat je in die tijd bijvoorbeeld in een bestuur hebt gezeten, veel hebt geschreven of een eigen bedrijfje bent begonnen, kan dat ook een rede zijn om iemand aan te nemen.”

‘Het kan riskant zijn voor je mentale ontwikkeling wanneer je te jong in je carrière in de politiek belandt’

Eerste baan!

Ondanks het feit dat Nicolaï voor huidige begrippen een late leerling was, werd hij gevraagd voor zijn eerste baan. Dit kwam voor een groot deel door zijn nevenactiviteiten tijdens zijn studie. “Tijdens mijn studententijd heb ik vooral in de culturele hoek veel gedaan. Op amateurniveau heb ik onder andere cabaret begeleid op piano, een koor opgericht, theaterstukken geschreven en musicals geproduceerd. Dat waren leuke dingen, maar geen echte banen. Toch waren dit de activiteiten waardoor ik werd opgemerkt en gevraagd voor de functie als stafmedewerker bij het toenmalige Ministerie van Cultuur. Dat was een leuke baan, maar na twee jaar kwam er zo’n leuke vacature voorbij voor een Algemeen Secretaris bij de Raad voor de Kunst, dat ik gelijk vol overtuiging solliciteerde. Het enige nadeel was dat ik niet voldoende gekwalificeerd was. Ze zochten een stevige manager en ik was 29 en had in totaal anderhalve medewerker gemanaged. Toch hebben mijn motivatie, mijn goede voorbereiding op de sollicitatierondes en mijn duidelijke ideeën over welke kant ik met de organisatie op wilde me geholpen. Het was natuurlijk een euforisch overwinningsmoment toen ik hoorde dat ik de baan had!”

‘Er bestond bij mij thuis geen cultuur van hoge cijfers halen’

De boer op

Ondanks zijn veroverde functie kruipt bij Nicolaï na een paar jaar het bloed waar het niet gaan kan. “Tegen het eind van mijn studies bedacht ik me dat ik ooit de politiek in wilde, maar eerst ervaring wilde opdoen in een andere sector. Een heel leven in de politiek zag ik niet zitten omdat ik ook graag leidinggevende vaardigheden wilde opdoen. Daarnaast kan het riskant zijn voor je mentale ontwikkeling om te jong in je carrière in de politiek te belanden.
Dus trok ik, met naar mijn idee voldoende werkervaring, de stoute schoenen aan en sloeg de totaal nieuwe weg van de politiek in. Ik begon met campagne voeren voor mezelf en presenteerde mijn ideeën bij regio’s van de partij door het hele land. Zo probeerde ik mensen achter me te krijgen. Dat was heel nuttig en gaf nieuwe inzichten en energie, maar was tegelijk erg confronterend. Ik had altijd een functie bekleed waarin mensen wat van mij nodig hadden, maar nu zijn die rollen omgedraaid. Voor mijn gevoel begon ik weer vanaf nul met mijn carrière.” Toch eindigde Nicolaï als één van de hoogste nieuwkomers op de lijst en veroverde hiermee in 1998 een zetel in de Tweede Kamer.

Bestuur van het land

Als je van politiek houdt, zit je in de Tweede Kamer natuurlijk in het hart van de discussie, maar Nicolaï vond het pas echt interessant in de Ministerraad. “Het is een plek waar veel lijntjes samenkomen, waardoor het echt aanvoelde als het bestuur van het land. Natuurlijk zie ik de betrekkelijkheid ook van wat je kunt bereiken in de politiek. Er gebeurt heel veel in de wereld waar Den Haag zich niet mee bezig houdt. Daarom zei ik ook volmondig ‘ja’ toen ik na dertien jaar politiek werd gevraagd om directeur van DSM in Nederland te worden. DSM loopt voorop in ontwikkelingen rondom duurzaamheid en innovatie en kan daarin op lange termijn misschien nog wel meer betekenen dan de politiek. Dat vind ik mooi om te zien en aan deel te nemen.”

Voorloper in duurzaamheid

Bij DSM werken ze met de drie P’s: People, Planet, Profit. “Natuurlijk moet je winst maken om de continuïteit van je bedrijf te waarborgen en is het belangrijk iedereen aan het werk te houden. Het mooie van DSM is dat met de verkoop van producten die beter zijn voor het milieu ook het rendement toeneemt. Wij verdienen dus geld met goed doen; een fantastisch businessmodel! Ik zie dat de jongere generatie, die nu bij ons solliciteert, dit ook een belangrijke onderscheidende factor vindt. Natuurlijk hebben we goede arbeidsvoorwaarden, maar kun je op feestjes ook vertellen dat je naast een goed salaris iets goed doet voor de wereld? Dat past bij een bredere ambitie, want hiermee onderscheidt je jezelf. Ik vind het een enorme winst dat dit gevoel voor maatschappelijke verantwoordelijkheid steeds meer vanzelfsprekend is. Het was voor mij in ieder geval een belangrijke reden om bij DSM aan de slag te gaan. Een van de leukste dingen vind ik rondlopen in de DSM laboratoria waar medewerkers me vertellen over nieuwe duurzame uitvindingen.”

Waar wil je heen?

Ambieer je om ooit op de stoel van Atzo Nicolaï plaats te nemen of in een andere functie bij DSM aan de slag te gaan? Hij geeft graag aanwijzingen voor een succesvolle carrière. “Kijk waar je gedrevenheid zit en volg dat tot grote hoogte. Ik heb zelf altijd gevolgd waar ik heel veel zin in had en wanneer dat niet meer zo was, ben ik wat anders gaan doen. Anders breekt het je op een gegeven moment op, zowel privé als in je werk. Verder is leiderschap in de politiek niet veel anders dan in het bedrijfsleven. Je moet weten waar je heen wil en je moet de mensen mee weten te krijgen. Als je dat lukt, ben je al een heel eind.
Ik geloof niet zo in het romantische beeld van één charismatische leider. Natuurlijk is dat voor sommige functies nodig, maar teams zijn winnaars. Een leider die zijn of haar tekortkomingen kent en die weet aan te vullen met goede mensen, is in mijn ogen een sterke leider. Met zo’n aanpak kun je het ver schoppen.”

Meer informatie over DSM? Kijk op www.dsm.nl