Nachtvlinders. Overdag slapen, ‘s nachts werken

Editie: Januari-Februari 2012 | Tekst: | Fotografie: Wiebke Wilting

Werken als je medemens slaapt, een verstoord bioritme en een chronisch tekort aan zonlicht. De een vindt het niks. De ander ziet er de voordelen wel van in. Jorik en Joost delen hun nachtelijke ervaringen met Memory Magazine.

Joost van Poppel

Joost van Poppel
  • Leeftijd: 25 jaar
  • Functie: Beveiligingstechnicus
  • Werkgever: BAM Rail

Jorik Dolsma

Jorik Dolsma
  • Leeftijd: 24 jaar
  • Functie: Shift leader front desk
  • Bedrijf: DoubleTree by Hilton

’s Nachts werken is voor velen een onaantrekkelijk idee en volgens sommige onderzoekers zelfs ongezond. Omdat de mens van nature geen nachtdier is, zou het de gezondheid niet ten goede komen en bovendien ongelukken in de hand werken. Toch zijn er genoeg mensen die regelmatig ’s nachts werken en daar prima bij functioneren. Terwijl meer dan de helft van de werkende bevolking standaard van 9 tot 5 werkt, verdienen zo’n 1,5 miljoen Nederlanders de kost gedeeltelijk in de nachtelijke uurtjes. Deze nachtbrakers delen hun dagen op een andere manier in. Overdag slapen zij; pas als de avond valt trekken zij hun werktenue aan en steken ze de handen uit de mouwen. Lang niet altijd ervaren zij dit ritme als negatief, want de nachtdiensten brengen spannende avonturen én een leuke bonus met zich mee.

“Weer teruggaan naar je normale ritme is lastig”

Joost van Poppel, beveiligingstechnicus BAM Rail

Joost van Poppel - Beveiligingstechnicus bij BAM Rail

“Vroeger deed ik vooral technische huis-tuin-en-keuken-klussen, daar was ik op een gegeven moment wel klaar mee. Via een vriend van mijn vader kwam ik bij BAM Rail terecht.” Joost werkt inmiddels al zo’n 4,5 jaar aan het spoor; eerst bij de energievoorziening en nu als beveiligingstechnicus. “En al die tijd draai ik ook al nachtdiensten. Er moet ’s nachts ontzettend veel gebeuren aan het spoor: wissels afstellen, wissels smeren, bouten controleren, seinen poetsen, noem maar op.” Voor die tijd had Joost nooit nachtdiensten gedraaid. “Ik had geen flauw idee wat het inhield. Nu vind ik het eigenlijk heel fijn. Het heeft wel wat, dat ’s nachts werken. Het is een hele aparte sfeer. En voor je gevoel heb je veel meer vrije tijd, omdat je overdag natuurlijk gewoon thuis bent.”

“Voor je gevoel heb je meer vrije tijd”

Hoeveel nachtdiensten Joost draait, verschilt per week. “Dat is helemaal afhankelijk van wat er allemaal gedaan moet worden. Bovendien is het verplicht om na vijf nachtdiensten 54 uur nachtrust te krijgen, voor je gezondheid. Dat heeft ook weer invloed op je rooster.”

Lichamelijke problemen ervaart Joost niet. “Ik heb wel het idee dat mijn collega’s van boven de 50 er last van beginnen te krijgen. Volgens mij wordt het zwaarder als je eenmaal die leeftijd hebt bereikt.”

“Ik had geen flauw idee wat het inhield”

Joost krijgt een brede glimlach op zijn gezicht als hij vertelt over de extra toelage die hij krijgt voor het ’s nachts en in het weekend werken. “Hoeveel het precies is, weet ik niet eens, maar het tikt lekker aan.” Alleen voor de echt jonge mensen, van rond de 18, lijkt het draaien van nachtdiensten hem vervelend. “Ja, als je wilt uitgaan op zaterdag, dan zit je toch met je werk. Maar ik ga niet meer zo heel vaak uit en naast mijn diensten kan ik mijn vrienden vaak genoeg zien.”

Jorik Dolsma, Shift leader front desk bij DoubleTree by Hilton Amsterdam

Jorik Dolsma - Shift leader front desk DoubleTree by Hilton

“Al sinds mijn 15de werk ik in de horeca. Ik heb de Middelbare Hotelschool in Groningen gedaan en volgde vervolgens aan het hbo de opleiding Leisure Management. Maar ik wist al wat ik wilde en kon aan de slag bij het hotel waar ik eerder al stage liep, dus dat ben ik gaan doen.” Volgens Jorik staat de keuze voor horeca gelijk aan onregelmatige werktijden. “Je weet van tevoren dat horeca dag en nacht doorgaat.”

“Incidenten in de nacht, zoals dronken mensen, horen erbij”

Na banen in verschillende hotels werkt Jorik inmiddels bijna een jaar als shift leader bij het luxe hotel DoubleTree van Hilton in Amsterdam. Tijdens nachtdiensten is hij verantwoordelijk voor het afronden van de voorgaande dag, het ontvangen van gasten en het voorbereiden van de volgende dag. “En daarbij komen natuurlijk de nachtelijke incidenten, zoals bijvoorbeeld dronken mensen, die horen er ook bij. Of dat er opeens een brandalarm afgaat, dan moet je wel weten wat je moet doen.”

“Ik ben ‘s nachts juist alerter”

Een standaardbaan heeft Jorik dus niet en het werk is volgens hem ook niet voor iedereen weggelegd. “Omdat je met weinig personeel staat, krijg je al snel veel verantwoordelijkheden. Dan moet je wel van aanpakken weten.” Daarbij moet je, net als Jorik, echt een nachtmens zijn: een nachtdienst duurt van elf uur ’s avonds tot zeven uur ’s ochtends. “Als ik na mijn nachtdienst thuiskom, ga ik slapen en rond een uur of vier sta ik weer op. Dan zijn mijn vrienden ook bijna klaar met werken. Vaak plan ik etentjes om daarna weer naar mijn werk te gaan. ” Zo kan Jorik toch zijn sociale leven in stand houden.

Ook lichamelijk gezien valt het ’s nachts werken Jorik niet zwaar. “Ik ben ’s nachts juist alerter, vooral als ik in het ritme zit.” Van collega’s hoort Jorik wel vaak klachten over de nachtdiensten. ‘Dat is toch vaak vermoeidheid, tja, je bioritme raakt wel in de war.” Al met al kan Jorik er goed mee omgaan, en hij accepteert dat er geen toeslag wordt uitbetaald voor onregelmatige werktijden in zijn werk. “Mijn hart ligt toch echt wel bij de horeca. Dan neem je de uren voor lief.”

Waar werken de meeste nachtbrakers?

Hoewel genoeg mensen met een kantoorbaan tot in de late uurtjes hun werk afmaken, zijn de echte nachtbrakers vaak werkzaam op andere terreinen.

Ten eerste staan de meeste hulpdiensten dag en nacht paraat. De politie, brandweer en ambulance, maar ook ziekenhuizen, verzorgingstehuizen en revalidatiecentra zijn 24 uur per dag bemand. In deze branches worden dan ook veel ploegendiensten gepland. Dit betekent dat je te maken kunt krijgen met een onregelmatig rooster, waarin je zowel dag-, avond- als nachtdiensten draait.

In sommige andere branches wordt er vooral ’s nachts gewerkt. Te denken valt aan horeca- en uitgaansgelegenheden, zoals clubs en discotheken. Ook de beveiliging speelt zich grotendeels ’s nachts af. Bedrijven hebben ’s nachts vaak een bewaker rondlopen en ook bedrijven die ’s nachts wel geopend zijn, hebben vaak een beveiliger in dienst. Maar ook taxi-centrales, luchthavens en het openbaar vervoer werken dag en nacht.

Ten slotte zijn er nog de werkzaamheden die overdag te veel overlast veroorzaken, en daarom na zonsondergang worden uitgevoerd. Hierdoor werken veel mensen in de bouw, IT en transport ’s nachts.

Een extra zakcentje

Wat de precieze toeslagen op het vaste salaris inhouden, is vastgelegd in de verschillende collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO’s). In de CAO voor Verpleeg-, Verzorgingshuizen en Thuiszorg, Kraam- en Jeugdgezondheidszorg bijvoorbeeld, staat dat een medewerker voor het ’s nachts werken op een doordeweekse dag een toeslag van 44% krijgt. Voor zaterdagnachten is dit 49% en op zondagnachten zelfs 60%. De CAO voor Bouwnijverheid heeft een dergelijke regeling voor niet-regelmatige werktijden. Nachtdiensten gedurende feestdagen die in het weekend vallen worden zelfs dubbel uitbetaald.

Voor wie werk in de horeca ambieert, is het minder goed geregeld. Een horecamedewerker krijgt geen cent extra voor zijn nachtwerk. Daarbij mag een nachtdienst maar liefst tien uur duren en mogen er in een jaar tijd 140 nachtdiensten ingepland worden. Ook ‘brengt de aard van de arbeid in het horecabedrijf met zich mee dat ook op zondag werkzaamheden verricht moeten worden,’ aldus de Horeca-CAO.