Omgaan met fraude en integriteit: ‘Wees kritisch, nieuwsgierig en doe navraag’

Editie: Mei 2014 | Tekst: | Fotografie: IStock

Het begrip ‘Integriteit’ staat bovenaan de “Verordening gedrags- en beroepsregelsaccountants (VGBA)”. Toch is integriteit is in deze tijden een actueel en beladen begrip. Niet in de laatste plaats door de vele fraudeschandalen die de afgelopen jaren in het nieuws zijn geweest. Memory Magazine ging met forensisch accountant Ingrid van Rijswijk van SBV Forensics in gesprek over fraude en integriteit en hoe je daar als startend accountant mee kunt omgaan.

‘Accountants staan veel onder tijdsdruk’

Ingrid van Rijswijk heeft als forensisch accountant dagelijks met fraudegevallen te maken en onderstreept het belang van integriteit. Ingrid: “Ten tijde van mijn opleiding was de aandacht voor ethiek minimaal. Na zoveel schandalen en doordat de beroepsorganisatie NBA onder vuur is komen te liggen, is er wel het één en ander veranderd. Zo heeft de NBA een cursus professioneel kritische instelling verplicht gesteld en zijn de gedrags- en beroepsregels voor accountants herzien.” Ze doelt op de vijf fundamentele beginselen voor accountants waar integriteit en vertrouwelijkheid twee van zijn. “Maar dit zijn rekbare begrippen.”
Maar er vinden meer veranderingen plaats als extra waarborg voor de onafhankelijkheid van accountants. Zo heeft de AFM een toezichthoudende rol gekregen omdat de overheid van mening was dat de door de NBA ingestelde collegiale toetsing niet voldeed en ook wordt in 2016 de verplichte kantoorroulatie voor organisaties van openbaar belang (OOB’s) ingevoerd. Ingrid: “Het voordeel van roulatie is een nieuwe blik op de controle werkzaamheden. Terwijl dit eigenlijk niet nodig zou hoeven zijn als de accountant zich scherp en opmerkzaam had opgesteld en bereid was geweest om van eigen fouten en incidenten te leren.”

‘Starters hebben een frisse en kritische blik’

De oude stempel

Startende accountants kunnen volgens Ingrid veel betekenen voor de accountancy. Tegenwoordig staan accountants onder druk om in een korte tijd de klus te klaren. Partners en managers zijn vertrouwd met de cliënt en de commerciële belangen zijn groot”, vertelt Ingrid. “Starters hebben nog een frisse en kritische blik en zien transacties op detailniveau. Leidinggevenden weten hoe de processen werken en kennen de grote lijnen. Daarom moet je juist als starter kritisch zijn en het willen begrijpen. Ook al heb je een goed gevoel bij een manager, je moet je altijd afvragen wat kan er misgaan bij de cliënt?”

Kennis, kunde en een rechte rug

Behalve een frisse blik heb je ook bepaalde kwaliteiten nodig om je in de huidige tijd als accountant staande te kunnen houden. Ingrid: “Eerst is kennis belangrijk, deze krijg je aangereikt tijdens je opleiding en door de permanente educatie vanuit de beroepsorganisatie. Daarnaast moet je beschikken over een stukje kunde. Weet wie je bent, wie je wil zijn en welk doel je wil bereiken. Tegen welke dilemma’s loop je aan en welke grenzen ga je wel of juist niet over? En je moet betrouwbaar zijn, een rechte rug hebben. Wat je zegt moet overeenkomen met wat je doet. Je kan wel zeggen dat je kosten die niet gemaakt zijn niet bij de Belastingdienst mag opvoeren, maar als je vervolgens zelf wel een valse belastingaangifte indient en daardoor minder belasting betaalt, wat is je woord dan waard?”

De juiste afweging

Misschien is de grootste uitdaging voor een accountant wel dat hij een vertrouwensrol vervult en tegelijkertijd zijn onafhankelijkheid moeten waarborgen. Hoe een accountant zich moet opstellen wordt in het bijzonder op de proef gesteld wanneer hij fraude ontdekt. Ingrid vertelt: “Hoe je als accountant om moet gaan met fraudegevallen kan je alleen leren door het te bespreken en doordat tijdens de opleiding steeds moeilijkere dilemma’s voor te leggen. Hierdoor kun je steeds beter een goede afweging maken. Een situatie is bijna nooit zwart wit en daarom is het nemen van een beslissing over hoe te handelen bij vermoedens van fraude niet altijd makkelijk.” 

Signalen oppikken

Niet alleen accountants moeten oplettend zijn, de eerste verantwoordelijkheid voor het oppikken van fraudesignalen ligt bij het bestuur, de interne accountant en de raad van commissarissen. Ingrid vertelt, “Toch worden die signalen vaak pas achteraf onderkend, tijdens het fraudeonderzoek. Als accountant moet je dus niet denken: het zal wel goed zijn en de klus moet binnen een paar uur geklaard zijn. Vraag je af of zaken kloppen en of bedragen normaal zijn. In één geval bleek een werknemer gefraudeerd te hebben. Achteraf kwam naar voren dat niemand op zijn kamer mocht komen en dat hij vooral veel werkte als zijn collega’s op vakantie waren. Hij had valse stukken opgemaakt en subsidie aangevraagd. De betreffende accountant had wel de (achteraf valse) documenten gecontroleerd, maar had niet gecheckt wat vervolgens met de subsidie feitelijk was gedaan. Als de signalen wel vroegtijdig waren opgepikt, had hij dit misschien wel gedaan. Als accountant moet je dus altijd kritisch en nieuwsgierig zijn en doorvragen. Als je daarnaast kennis blijft opdoen en participeert in de veranderingen binnen de accountancy, biedt het vak mooie kansen.”

AFM: kwaliteitscontrole moet beter

  • Accountants moeten zich professioneelkritisch opstellen
  • Kantoren moeten sterker inzetten op kwaliteitsbeheersing.
  • De onafhankelijkheid van de accountant explicieter worden.